Цифрлаштыру чорында дистанцион сәүдә: яңа куркынычлар һәм яклау ысуллары

Интернетта сатып алучылар нинди проблемалар белән еш очраша — һәм үз хокукларын ничек якларга икәнен ачыклыйбыз.

Дистанцион сәүдә өлкәсендә яңа куркынычлар

1. Ялган бәяләмәләр һәм рейтинглар. Сатучылар ялган уңай бәяләмәләр бастырып яки тискәреләрен бетереп, товарлар рейтингын ясалма рәвештә күтәрә алалар. Бу кулланучыларны ялгыш юлга кертә.
2. Товар алмаштыру. Сатып алучы сайтта күрсәтелгән товарны алмый: төсе, моделе, комплектациясе яки җитештерүчесе аерыла.
3. Яшерен түләүләр. Заказны рәсмиләштерү процессында товарны сайлау этабында хәбәр ителмәгән өстәмә җыемнар (илтеп җиткерү, төрү, түләүне эшкәртү өчен) барлыкка килә.
4. Кайту белән проблемалар. Сатучылар кайтаруның катлаулы яки ачык булмаган шартларын билгелиләр, акчаларны кайтару вакытын сузалар, хәтта бракованный товарлар өчен дә кире кайтару өчен түләүне таләп итәләр.
5. Шәхси мәгълүматлар чыгуы. Заказны рәсмиләштергәндә кулланучылар шәхси белешмәләрне (ФИО, адрес, телефон номеры, карта белешмәләре) бирәләр. Намуссыз мәйданчыклар бу мәгълүматны өченче затларга сатарга яки аны яклауны тәэмин итмәскә мөмкин.
6. Мошенник сайтлары. Җинаятьчеләр түләү алу һәм товарны җибәрмәү яки банк карталары мәгълүматларын урлау өчен популяр интернет кибетләренең күчермәләрен булдыралар.
7. Сатучы турында мәгълүмат булмау. Сайтта сатучының (юридик зат яки ИП) тулы реквизитлары юк, бу дәгъва белдерүне кыенлаштыра.
8. Гарантияле хезмәт күрсәтү белән бәйле кыенлыклар. Техника яки электрониканы онлайн платформа аша сатып алганда гарантия буенча ремонт белән проблемалар туа: сатучы җаваплылыкны җитештерүчегә йөкли ала, ә сервис үзәге — хезмәт күрсәтүдән баш тарта ала.

Кулланучылар хокукларын яклауның хокукый базасы

РФдә дистанцион сәүдәне җайга сала торган төп нормалар:

• «Кулланучылар хокукларын яклау турында " 07.02.1992 № 2300 1 РФ Законы (26.1 маддә — товарларны дистанцион ысул белән сату үзенчәлекләре);
• Товарны ваклап сату килешүе буенча дистанцион ысул белән сатканда товарларны сату кагыйдәләре (утв. РФ Хөкүмәтенең 31.12.2020 № 2463 карары белән).

Кулланучының төп хокуклары:

• шартнамә төзелгәнче товар һәм сатучы турында тулы һәм дөрес мәгълүмат алу хокукы;
• товарны тапшырганчы, ә тапшырганнан соң — 7 көн эчендә (куллану үзлекләре һәм товар төре, шулай ук сатып алуны раслый торган документ сакланып калса)товардан баш тарту хокукы;
• тиешле сыйфатлы товарны сәбәпләрен аңлатмыйча (кире кайтарылырга тиеш булмаган товарлардан тыш)кире кайтару хокукы;
• хокуклар бозылганда зыяннарны каплау һәм мораль зыянны компенсацияләү хокукы.

Хокукларны яклауның гамәли ысуллары

1 Адым. Сатучыны һәм сайтны тикшерү

• сайтта сатучының тулы исеме, юридик адресы, ОГРН, ИНН күрсәтелүенә инаныгыз;
• бәяләмәләрне бәйсез мәйданчыкларда (форумнарда, социаль челтәрләрдә, бәяләмәләр сервисларында)тикшерегез;
• шикле сайтларны ачыклау өчен доменнарны тикшерү сервисларын (Whois) кулланыгыз.

2 нче адым. Дәлилләрне теркәү

• товарның тасвирламасы, бәясе, китерү һәм кире кайтару шартлары белән битнең скриншотларын саклагыз;
• сатучы белән хат алышуны саклагыз;
• заказны раслау һәм түләү өчен скриншотлар ясагыз.

3 адым. Дәгъва юнәлеше

Хокукларыгыз бозылганда сатучы исеменә язма дәгъва языгыз. Анда күрсәтегез:

• сезнең мәгълүматлар һәм контактлар;
• заказ номеры;
• проблеманың асылы (товарның туры килмәве, китерүне тоткарлау, никахлашу);
• таләпләр (акчаны кире кайтару, товар алмаштыру, кимчелекләрне бетерү);
• таләпләрне үтәү вакыты (гадәттә 10 көн);
• таләпләр канәгатьләндерелмәсә, судка мөрәҗәгать итү нияте.

Дәгъваны җибәрегез:

• электрон почта аша (уку турында хәбәр белән);
• заказлы хат белән;
• сайтта кире элемтә формасы аша (мөрәҗәгать номерын саклагыз).

4 адым. Тикшереп торучы органнарга мөрәҗәгать

Әгәр сатучы дәгъваны игътибарсыз калдырса яки таләпләрне канәгатьләндерүдән баш тартса, шикаять бирегез:

• Роспотребнадзорга (сайт яисә бүлек аша) — тикшерү үткәрү һәм административ җаваплылыкка тарту өчен;
• прокуратурага-массакүләм хокук бозулар яки кулланучылар сәламәтлегенә куркыныч янаганда;
• полициягә-әгәр мошенниклык билгеләре бар икән (Сайт игезәк, түләүдән соң кире кайтарудан баш тарту).

5 адым. Суд яклавы

Кулланучы дәгъва бирергә хокуклы:

• үз яшәү урыны буенча;
• сатучы урнашкан урын буенча;
• килешү төзү яки аны үтәү урыны буенча.

Үзенчәлек:

• әгәр дәгъва суммасы 1 млн сумнан артмаса, дәүләт пошлинасы түләнми.;
• акчаны кайтаруны гына түгел, неустойканы да (түләнмәгән һәр көн өчен товар бәясеннән 1%), мораль зыянны компенсацияләүне, экспертизага чыгымнарны да таләп итәргә мөмкин.

6 адым. Өстәмә механизмнар куллану

• банкка мөрәҗәгать — чарджбэк) - әгәр түләү карта булган икән, банк аша транзакцияне дәгъваларга мөмкин;
• түләү системаларына шикаятьләр (Visa, Mastercard, "Мир") - алар үз тикшерүләрен үткәрә алалар;
• коллектив дәгъвалар-әгәр берничә кулланучы зыян күргән булса, көчләрне берләштерү уңышка өметләрне арттыра.

Профилактика: онлайн сатып алулар вакытында куркынычларны ничек киметергә

1. Яхшы репутацияле сыналган мәйданчыклардан гына файдаланыгыз.
2. Сатучының сайтында түгел, ә реаль сатып алучыларның бәяләмәләрен укыгыз.
3. Сайтның адресын тикшерегез (фишинг күчермәләре еш кына бер хәреф белән аерыла).
4. Шикле хатлардан яки хәбәрләрдән сылтамалар буенча күчмәгез.
5. Сатып алулар өчен сакланган түләү шлюзлары аша гына түләгез (3 D Secure, Apple Pay, Google Pay).
6. Cvv кодын һәм SMS тан раслау кодларын хәбәр итмәгез.
7. Кыйммәтле товарлар сатып алганда, сатучыдан өстәмә фото/видео сорагыз.
8. Килешү тулысынча тәмамланганчы барлык документларны һәм язышуларны саклагыз.

Сәүдәне цифрлаштыру кулланучыларга уңайлылык һәм сайлау бирә, ләкин югары уяулык таләп итә. Үз хокукларыңны белү һәм гамәлләрнең төгәл алгоритмы куркынычларны киметергә һәм аларны бозган очракта мәнфәгатьләрне нәтиҗәле якларга ярдәм итәчәк. Исегездә тотыгыз: закон кулланучы ягында тора, ә заманча контроль һәм суд яклавы инструментлары хәтта катлаулы ситуацияләрдә дә гаделлеккә ирешергә мөмкинлек бирә.

Яр Чаллы территориаль органы
Татарстан Республикасы Дәүләт Алкоголь Инспекциясе